درسنامه منطق ، فصل 9ـ با سپاس از زحمات سرکار خانم آموسی
درس نهم
تفکر
تعریف پاسخ به سوال از چیستی است.
استدلال پاسخ به چراهاست.
استدلال
-توانمندی ارزشمند ذهن بشر است.
-همه ی پیشرفتهای علمی بشر اعم از علمی،اجتماعی،فلسفی و دینی وابسته به آن است.
-تابع قوانینی است که ذهن به طور طبیعی آن را رعایت می کند.
-قضایایی به عنوان مقدم(دانشهای پذیرفته شده ی قبلی)ماهیت آن را ساخته اند که با رعایت قوانینی به نتیجه(دانش جدید)می رسند.
اقسام استدلال
1-تمثیل
-در آن صرفا به دلیل تشابهی که میان دو موضوع وجود دارد حکم یکی را به دیگری نسبت می دهیم.
مثال:چون آب و هوای کره مریخ مانند آب و هوای کره زمین است حکم کنیم که کره مریخ هم مانند زمین دارای حیات است.
-در بسیاری موارد مفید است ولی قابل اطمینان نیست.
-در محاوره، شعر، ادبیات و در مقام آموزش بسیار موثر است.
2-استقرا
-در آن ذهن از جزیی به کلی سیر می کند.پس:نتیجه آن حتما قضیه ای کلی است.
اقسام استقرا
استقرای تام:
-در آن همه موارد جزیی سنجیده شده سپس حکم کلی می دهند.
مثال:یکایک مدار سیارات منظومه شمسی مورد بررسی قرار گیرد سپس حکم شود که همه سیارات منظومه شمسی دارای مدار بیضی هستند.
-گرچه نتیجه ی درستی دارد کاربرد چندانی ندارد.
-صرفا در موضوعات محدود و کوچک کاربرد دارد.
استقرا ی ناقص:
-در آن برخی موارد جزیی بررسی شده است سپس نتیجه به کل موارد سرایت داده می شود.مثال:
دارویی را در چندین مورد آزمایش می کنیم و هنگامی که اثر شفابخش آن را می بینیم حکم کلی می دهیم که آن دارو برای درمان فلان بسیاری مفید است.
-کاربرد زیادی در علوم تجربی دارد.
-مبنای اعتماد به علوم تجربی است.
قیاس:
-بهترین شکل استدلال و تنها راه رسیدن به یقین است.
-سیر از کلی به جزیی،مثال:
هوا جسم است ،هر جسمی دارای وزن است=هوا دارای وزن است.
-ترکیب از حداقل دو قضیه با داشتن درستی دو قضیه حتما به قضیه ی دیگری به نام نتیجه می رسیم.
-دارای دو جنبه است:الف-صورت=قالبهای منطقی که شکل و چهارچوب استدلال را می سازند.
ب-ماده=محتوایی است که در چهارچوب و قالب استدلال قرار می گیرد.
مثال:جیوه فلز است ،هر فلزی هادی الکتریسته است=جیوه هادی الکتریسته است.
قالب این قیاس شکل اول است و ماده آن کلمات بکار رفته در آن چون،جیوه،فلز،هادی الکتریسته
سوالات درس 9 منطق
1- جاهای خالی را با کلمات مناسب پر کنید.
- تفکر برای پاسخ به دو دسته سوال ..............و............... است.
- تعریف در پاسخ به ............. استدلال برای پاسخ به چرا ............. بکار میرود.
- توانمندی ارزشمند ذهن انسان........... است.
- پیشرفتهای علمی .اجتماعی. فلسفی ودینی وابسته به .................... است.
- استدلال تابع قوانینی است که بطور ............ ذهن آدمی آنرا بکار می برد.
- مقدمات در استدلال ........... و نتیجه.............. اسیت.
- تمثیل استدلالی است که ذهن از قضایای ................. به نتیجه .............. میرسد.
- استقرا استدلالی است که ذهن از قضایای ............ به نتیجه ................ میرسد.
- قیاس استدلالی است که ذهن از قضایای ............. به نتیجه ..............میرسد.
- استقرا تام در موضوعات ......... و........... قابل استفاده است.
- استقرا ناقص کاربرد زیادی در .......... و................ دارد.
- مبنای اعتماد به علوم تجربی........... است.
- بهترین شکل استدلال....... است.
- در قیاس اگر کسی مقدمات را قبول کند و نخواهد نتیجه را بپذیرد دچار ................. میشود.
- منظور از صورت قیاس همان ................. است که شکل وچارچوب استدلال را تشکیل می دهند.
- قیاس از حیث صورت شبیه .............. است.
2- تعیین نمایید عبارات زیر درست است یا نادرست ودر صورت نادرست بودن آنرا تصحیح نمایید.
الف- نتیجه تمثیل قابل اطمینان ودرست است.
ب- تمثیل در مقام آموزش بسیار موثراست.
ج- نتیجه استقرا حتما یک قضیه جزئی است.
د- استقرا تام اگر چه نتیجه درستی ندارد ولی کاربرد زیادی دارد.
ه- استقرا تام در موضوعات نامحدود ونامعدود قابل استفاده است.
و- استقرا تام مبنای اعتماد به علوم تجربی است.
ز- تنها راه رسیدن به یقین تمثیل است.
ح- قیاس از نظر ماده شبیه ریاضیات است.
3- به سوالات زیر پاسخ کوتاه دهید.
الف- نتایج مثبت تمثیل را بنویسید.
ب- استقراء تام در چه موضوعاتی قابل استفاده است؟
ج- استقراء ناقص در چه علومی کاربرد دارد؟
د- مبنای اعتماد به علوم تجربی چه نوع استدلالی است؟
ه- نتیجه ی استقراء چه نوع قضیه ای است؟
ز- تنها راه رسیدن به تعیین چه نوع استدلالی است؟
4- هر یک از موارد ستون سمت راست با کدامیک از موارد ستون سمت چپ مرتبط است؟(یک مورد اضافی است)
1- پاسخ به چرا الف- تمثیل
2- جزیی به جزیی ب- استقراء تام
3- دانسته های قبلی ج- استدلال
4- موضوعات محدود و کوچک د- استقراء ناقص
ه- مقدمات
5- به سوالات زیرپاسخ کامل دهید.
الف- تمثیل را با مثال تعریف کنید.
ب- استقراء تام را با مثال تعریف کنید.
ج- استقراء ناقص را با مثال تعریف کنید.
د- قیاس را با مثال تعریف کنید.
ه- قیاس دارای چند جنبه است نام برده و با مثال توضیح دهید.
و- نکته منفی و نکات مثبت تمثیل را بر شمارید.
6- نوع هر یک از استدلال هایی را که در موارد زیر بکار رفته مشخص نمایید.
الف- همه سیارات منظومه شمسی دارای مدار بیضی هستند.
ب- کارل فوگت معتقد است«هم چنان که کبد صفراء ترشح می کند و کلیه ادار،مغز هم فکر ترشح می کند.»
ج- هر کلاغی سیاه است،زیرا تا به حال ندیده ایم و نشنیده ایم که کلاغی به رنگ دیگر باشد.
د- هوا جسم است،هر جسمی دارای وزن است،هوا دارای وزن است.
7-گزینه مناسب را مشخص نمایید.
7-3-تعمیم خصوصیتی به افراد نامحدودی که بعضا مورد بررسی قرار گرفته اند چه نوع استدلالی است؟
الف-استقراء تام ب-استقراء ناقص ج-تمثیل د-قیاس
7-4-«پاستور چون متوجه شد که تخمیر مشروبات الکلی به سبب موجودات ریز جاندار است احتمال داد که علت بیماریهای عفونی نیز ذرات ریز جاندار باشد»این فرض براساس کدام استدلال منطقی است؟
الف- استقراء تام ب-استقراء ناقص ج-تمثیل د-قیاس
7-5-دانشمندان از طریق مشاهده تراکم گا زهای کیهانی که منجر به تولد ستارگانی شده است به این نتیجه رسیده اند که همه ستارگان کیهان از تجمع گازهای کیهانی به وجود آمده اند این روش استنتاج چه نامیده می شود؟
الف-تمثیل ب-قیاس ج-استقراء تام د-استقراء ناقص
